راز هشت رنگ فراموش شده!

در طول تاریخ، آدم‌ها رنگ‌هایی ساختن که بعضی‌شون اون‌قدر گرون و کمیاب بودن که فقط پادشاه‌ها و ثروتمندان می‌تونستن ازشون استفاده کنن. بعضی رنگ‌ها هم کم‌کم فراموش شدن، چون مواد اولیه‌شون کمیاب شد یا روش ساختشون از بین رفت. توی این مطلب با هشت رنگ تاریخی آشنا می‌شیم که هر کدومشون تکه‌ای از تاریخ علم، هنر و تمدن انسانه.

آبی مصری؛ نخستین رنگ مصنوعی بشر آبی مصری یکی از قدیمی‌ترین رنگ‌دانه‌های مصنوعی ساخته‌شده به دست بشره که در مصر باستان تولید می‌شد. هنرمندان با همین رنگ مجسمه‌ها، تابوت‌ها و آثار هنری‌شون رو تزئین می‌کردن.طرز تهیه‌ش جالبه: مواد معدنی حاوی مس رو با ترکیبات کلسیم و مواد سیلیسی قاطی می‌کردن و در دمای بالا می‌پختن.نکتهٔ جالب ماجرا اینه که این رنگ‌دانه بعد از هزاران سال هنوز روی بعضی آثار باستانی دیده می‌شه؛ یعنی خود آبی مصری کاملاً از بین نرفته. چیزی که واقعاً اهمیت داره، فراموش شدن بخشی از دانش و کاربرد تاریخی اونه در دوره‌هایی از تاریخ.

بنفش صوری در دنیای باستان، مخصوصاً توی منطقهٔ مدیترانه، یکی از گران‌ترین رنگ‌ها بود. این رنگ از ترشحات نوعی حلزون دریایی به دست می‌اومد. مشکل اینجا بود که برای مقدار خیلی کمی از این رنگ، باید تعداد زیادی حلزون جمع می‌کردن؛ به همین دلیل تولیدش هم پرهزینه بود و هم وقت‌گیر. در بعضی جوامع، لباس بنفش نشونهٔ قدرت و جایگاه اجتماعی بالا محسوب می‌شد. اما با تغییر ساختارهای سیاسی و اقتصادی و همچنین رواج رنگ‌های مصنوعی، تولید سنتی این رنگ کم‌کم اهمیت گذشته‌اش رو از دست داد.

زرد هندی؛ معمای یک رنگ تاریخی زرد هندی یه رنگ‌دانهٔ زرد و درخشان بود که توی نقاشی‌های تاریخی، مخصوصاً بعضی آثار هنری هند و اروپا، به چشم می‌خوره. دربارهٔ این که این رنگ اصلاً از کجا اومده و چطور ساخته می‌شد، بحث‌های زیادی وجود داره. گزارش‌های قدیمی می‌گن موادش از ادرار گاوهایی به دست می‌اومد که با برگ انبه تغذیه می‌شدن؛ اما جزئیات این روایت و این که واقعاً چقدر رایج بوده، هنوز محل بحثه. این رنگ در گذشته توی نقاشی استفاده می‌شد، ولی بعدها رنگ‌دانه‌های جایگزین جاش رو گرفتن. داستان زرد هندی نشون می‌ده که گاهی حتی دربارهٔ یه رنگ ساده هم اطلاعات تاریخیمون کامل و قطعی نیست.

سرخ لاکی؛ قرمزی که از دل طبیعت می‌اومد در بخش‌هایی از آسیا، رنگ سرخ لاکی از حشرات کوچکی به دست می‌اومد که روی گیاهان زندگی می‌کردن. از این رنگ‌دانه برای رنگرزی پارچه و بعضی کاربردهای هنری استفاده می‌شد. رنگ‌های طبیعی قرمز همیشه توی تاریخ اهمیت زیادی داشتن؛ چون رسیدن به یه قرمزی روشن و ماندگار هیچ‌وقت کار ساده‌ای نبود. با پیشرفت شیمی و تولید رنگ‌های مصنوعی، خیلی از روش‌های سنتی رنگرزی تغییر کردن. با این حال، بعضی رنگ‌دانه‌های طبیعی هنوز هم تولید می‌شن و در هنر و صنایع مختلف به کار می‌رن.

آبی مایا؛ رنگی که زمان حریفش نشد تمدن مایا یه آبی خاص و متفاوت تولید می‌کرد که به خاطر پایداری عجیب و غریبش در آثار باستانی معروف شده. طرز تهیه‌ش هم جالبه: نوعی خاک رس به اسم پالیگورسکیت رو با رنگ‌دانهٔ گیاهی نیل ترکیب می‌کردن. همین ترکیب باعث می‌شد رنگ در شرایطی که خیلی از رنگ‌های دیگه آسیب می‌دیدن، دوام خوبی داشته باشه و سر جاش بمونه. آبی مایا یه نمونهٔ خوبه از این که دانش شیمیایی تمدن‌های باستانی چقدر پیشرفته و ارزشمند بوده؛ هرچند این رنگ هم امروزه قابل بازسازی و مطالعه‌ست

لاجورد؛ آبی گران‌بهای سنگ‌ها لاجورد در واقع یه سنگ آبی طبیعیه که سابقهٔ طولانی توی هنر و تزئینات داره. از این سنگ می‌شد رنگ‌دانه‌ای به اسم اولترامارین طبیعی درست کرد. همین رنگ بود که به خاطر سختی استخراج و خالص‌سازی، توی بعضی دوره‌های تاریخی حسابی گرون‌قیمت می‌شد؛ برای همین هنرمندان فقط برای بخش‌های مهم نقاشی ازش استفاده می‌کردن. با تولید اولترامارین مصنوعی در قرن نوزدهم، دسترسی به این طیف آبی خیلی راحت‌تر شد. خود لاجورد هیچ‌وقت ناپدید نشد؛ چیزی که عوض شد، انحصار و هزینهٔ تهیهٔ رنگ از این سنگ بود.

شنگرف؛ سرخی درخشان اما خطرناک شنگرف یه رنگ‌دانهٔ سرخه که شکل طبیعی‌ش از کانی سینابار به دست میاد. این ماده توی هنرهای باستانی و تاریخی کاربرد زیادی داشت. اما یه نکتهٔ مهم هم داره: سینابار حاوی سولفید جیوه‌ست و جیوه می‌تونه برای سلامت آدم خطرناک باشه. برای همین کار با این ماده به مراقبت‌های تخصصی نیاز داره. شنگرف نمونهٔ خوبیه از رنگ‌هایی که ارزش هنری و تاریخی زیادی داشتن، اما شناخت بهتر خطرات مواد سازنده‌شون باعث شد نگاهمون به استفاده ازشون عوض بشه.

قهوه‌ای مومیایی؛ رنگی با اسمی عجیب توی بعضی نقاشی‌های اروپایی، رنگ‌دانه‌ای به اسم «قهوه‌ای مومیایی» استفاده می‌شد. اسمش از یه باور قدیمی میاد: این که مادهٔ رنگی‌ش از بقایای مومیایی‌های مصری تهیه می‌شه. این رنگ توی بعضی دوره‌ها بین نقاش‌ها شناخته‌شده بود، اما منابع تاریخی دربارهٔ ترکیب دقیق همهٔ نمونه‌هاش یه حرف رو نمی‌زنن. در نهایت، با تغییر نگرش‌های اخلاقی و کم شدن دسترسی به مواد اولیه، این رنگ کم‌کم از بازار هنر کنار رفت. امروزه اسمش بیشتر یادآور یه بخش عجیب از تاریخ مواد هنریه.