دختر بودن در افغانستان؛ حق یا محدودیت؟

احتمالاً خیلی‌هامون شنیدیم میگن افغانیا بدبختن. چون میان ایران کارگری می‌کنن؟ نه. داستان خیلی بزرگ‌تر از این حرفاست. برای همین گفتم یه کم راجب زندگی مردم افغانستان، مخصوصاً دخترایی که حتی حق مدرسه رفتن هم ندارن بخونیم

ببینید من می‌خوام یه کم راجب وضعیت دخترای افغانستان بگم. مثلاً ما الان از مدرسه، امتحان، تکلیف و این چیزا مینالیم حقم داریم خو ولی یه دختر تو افغانستان ممکنه اصلاً اجازه نداشته باشه بعد از یه سنی مدرسه بره. یعنی شاید هم‌سن خودمون باشه، کلی آرزو داشته باشه، بخواد دکتر بشه، وکیل بشه، مهندس بشه یا هرچی... ولی فقط به خاطر اینکه دختره، نتونه ادامه تحصیل بده. افغانستان در حال حاضر تنها کشور دنیاست که دخترها و زن‌ها توش از تحصیل متوسطه و دانشگاه محرومن. واقعاً عجیبه که جنسیت یه آدم بتونه تعیین کنه که حق درس خوندن داره یا نه. دختر بودن که نباید باعث بشه درِ مدرسه به روت بسته بشه.

حالا بریم سراغ یه چیز دیگه؛ کار کردن. حتی اگه یه دختر بتونه درس بخونه، باز هم محدودیت‌ها تموم نمیشن. کار کردن زنان محدود شده و بعضی شغل‌ها و محیط‌های کاری رو هم نمی‌تونن مثل قبل داشته باشن. خب وقتی یه نفر نتونه کار کنه و درآمد خودش رو داشته باشه، طبیعتاً استقلالش هم کمتر میشه. رفت‌وآمد هم محدودیت‌های خودش رو داره و تو بعضی شرایط بحث همراه داشتن محرم مطرحه. حتی حضور زن‌ها توی فضای عمومی و بعضی جاها شنیده شدن صدای زن هم محدود شده. یعنی یه جایی می‌رسی که میگی: چرا برای این‌همه چیز باید اول ببینیم این آدم زنه یا مرد؟ درس خوندن، کار کردن، بیرون رفتن و حرف زدن به جنسیت ربطی نداره.

ولی یه چیزی که نباید فراموش کنیم اینه که زنای افغانستان فقط یه سری آدم بیچاره که باید براشون دلسوزی کنیم نیستن. خیلی‌هاشون دارن با همین شرایط سخت یه کاری می‌کنن. یکی تو خونه به دخترا درس میده. یکی کسب‌وکار کوچیک راه انداخته. یکی خبرنگاری می‌کنه. یکی فعالیت مدنی می‌کنه. یکی هم اعتراض می‌کنه. و خب واقعاً باید بگم شجاعت می‌خواد. وقتی می‌دونی ممکنه به خاطر حرف زدنت تهدید یا بازداشت بشی، بازم حرف بزنی، کار راحتی نیست. برای همین من دوست ندارم فقط بگیم وای بیچاره زنای افغانستان. نه. حق‌هایی ازشون گرفته شده، ولی خودشون هنوز دارن برای حق‌هاشون تلاش می‌کنن. و به این خیلی مهمه نشون میده نسل اینده ما زن ها ، قرار نیس فقط یه گوشه بشینه و ظلم ببینه و این در سراسر نقاط دنیا قابل مشاهدس

ولی خب مشکل فقط زن‌ها نیست. کلاً وضعیت حقوق بشر هم موضوع بزرگیه. آزادی بیان محدود شده، خبرنگارها و منتقدها با فشار و بازداشت روبه‌رو شدن و برای فعال‌های مدنی هم محدودیت‌های زیادی وجود داره. مواردی مثل بازداشت خودسرانه و بدرفتاری و ش.کن.ج.ه هم توسط نهادهای حقوق بشری گزارش شده. حالا حقوق بشر اصلاً یعنی چی؟ یعنی بتونی درس بخونی. بتونی حرف بزنی. بتونی رفت‌وآمد کنی. بتونی کار کنی. بتونی توی جامعه حضور داشته باشی. یعنی باهات مثل یه انسان رفتار بشه. پس وقتی درباره زنان افغانستان حرف می‌زنیم، فقط بحث زن بودن نیست. بحث حق تحصیل، حق کار، آزادی رفت‌وآمد، آزادی بیان و خیلی چیزای دیگه‌ست. این‌ها لطف نیستن. حق انسانن.

و آخرش فقط می‌خوام یه چیزی بگم. این حرفا به معنی بد بودن مردم افغانستان نیست. مردم افغانستان با طالبان یکی نیستن. خیلی از همین مردم خودشون دارن با این شرایط زندگی می‌کنن و خیلی‌هاشون هم مخالف این محدودیت‌ها هستن. پشت هر آماری که می‌شنویم، یه آدم واقعیه. یه دختر که شاید می‌خواست دکتر بشه. یکی که می‌خواست وکیل بشه. یکی که فقط می‌خواست بره مدرسه و با دوستاش بشینه سر کلاس و یه عالمه دلقک‌بازی دربیاره؛ چیزایی که برای من و تو کاملاً عادیه. و خب... ما از مدرسه می‌نالیم از امتحان، تکلیف، معلم و هزار تا چیز دیگه. ولی حداقل می‌تونیم بریم مدرسه. حتی اگه یه خانواده از نظر مالی شرایط خوبی نداشته باشه، در ایران تحصیل در مدارس دولتی تا پایان متوسطه دوم برای دانش‌آموزان رایگانه. یعنی می‌تونیم بریم مدرسه، غر بزنیم، حرص بخوریم و فرداش دوباره بریم مدرسه امیدوارم یه روزی برسه که هیچ دختری فقط به خاطر دختر بودن از این حق‌ها محروم نباشه. امیدوارم یه روزی برسه که همه این تبعیض‌ها از بین بره. می‌دونم الان شاید این حرف یه کم احمقانه به نظر بیاد؛ ولی خدایی، تاریخ رو که دیدید؟ یه زمانی احتمالاً اگه به بعضیا می‌گفتی یه روز دخترها میرن مدرسه و سر کار بهت می‌خندیدن. ولی شد. پس شاید برای ما هم بشه...