میم های جنسیتی؛ یه شوخی ساده با عادی سازی تبعیض؟

وقتی شوخی تبدیل به کلیشه، و کلیشه تبدیل به باور های عادی میشود؛ بررسی آثار روانشناختی و تاثیر میم های جنسیتی بر فرهنگ و جامعه

هر روز کلی میم می بینیم که با یک یا چند جمله ساده، یه جنسیتو مسخره میکنه یا بهش برچسب میزنه... دخترا اینطورین... پسرا اینطورین... بعضیا میخندن، بعضیا یه متن فلسفی یا روان شناسی طور عمیق مینویسن، بعضیام هیت میدن...! ولی وقتی یه حرف بارها و بارها تکرار بشه، دیگه فقط یه شوخی نیست؛ داره یه تصویر مشخص از آدم‌ها می‌سازه.☹️

وقتی از قبل درباره‌ی یک جنسیت یه سری انتظار داشته باشیم، ممکنه رفتار واقعی آدم‌ها رو هم از همون فیلتر ببینیم... مثلاً یک رفتار عادی از یک دختر رو احساساتی بودن بدونیم، ولی همون رفتار رو از یک پسر جور دیگه تفسیر کنیم! یعنی قبل از اینکه طرف رو بشناسیم، براش یه شخصیت آماده کرده‌ایم... فقط چون دختره یا پسره!

وقتی یه نفر(منظور بعضیاست) مدام می‌شنوه که «دخترها باید اینطوری باشن» یا «پسرها نباید فلان کارو بکنن» ممکنه کم‌کم فکر کنه رفتارش اشتباهه چون با این تصویر جور درنمیاد. مثلاً پسری که احساساتش رو نشون می‌ده، یا دختری که آروم و لطیف نیست... چرا باید آدم‌ها خودشون رو با یه مشت کلیشه‌ غیر علمی و بی اساس مقایسه کنن؟

مشکل اینجاست که کلیشه‌ها می‌تونن روی تصور آدم از خودش و بقیه اثر بذارن...! وقتی یه ویژگی رو مدام به یک جنسیت نسبت می‌دیم، کم‌کم ممکنه انتظار داشته باشیم بقیه هم همون‌طور رفتار کنن(مخصوصا اگه تو محیط خانواده باشه) و بعد اگه کسی متفاوت بود(از این کلیشه ها)، می‌گیم: ولی تو دختری! پسر نباید این کارو کنه... خب چرا؟ جنسیت که دفترچه‌ی راهنمای شخصیت آدم نیست!

ممکن است کسی بداند یک میم اغراق‌آمیز است و بااین‌حال تحت تاثیر تکرار همان تصویر قرار بگیرد... مغز ما فقط اطلاعات جدی و رسمی را دریافت نمی‌کند؛ چیزهایی که به‌طور مداوم می‌بینیم نیز می‌توانند بر برداشت‌ها و قضاوت‌های ما اثر بذارند بنابراین، «شوخی بود»،«میمه دیگه!»،«فقط برای فانه سخت نگیر...!»و امثال این پاسخ ها، اصلا کافی نیستند.

فرهنگ فقط خانواده، مدرسه و تلویزیون نیست! همین شوخی‌هایی که هر روز میان افراد و در فضای مجازی منتشر می‌شوند نیز بخشی از چیزهایی هستند که یاد می‌گیریم «طبیعی» بدانیم... اگر به‌طور مداوم یک جنسیت را ضعیف، احساسی، بی‌مسئولیت، خشن یا ناتوان نشان دهیم، در واقع همان تصویر را دوباره تولید می‌کنیم و بعد تعجب می‌کنیم که چرا این کلیشه‌ها همچنان وجود دارند...!

«بابا میمه! سخت نگیر...» این جمله دقیقاً چیزیه که باعث می‌شه خیلی از این بحث‌ها هیچ‌وقت جدی گرفته نشن! کسی نمی‌گه با هر میمی که دیدیم باید جلسه‌ی تحلیل برگزار کنیم... حرف اینه که وقتی یه نوع شوخی مدام یک گروه رو تحقیر یا محدود می‌کنه، حق داریم درباره‌ش اعتراض کنیم! اعتراض کردن به یک شوخی نامناسب یعنی «سخت گرفتن»؟ یا شاید داریم درباره‌ی چیزی حرف می‌زنیم که مدت‌هاست زیادی عادی شده؟!

مشکل یه میم به تنهایی نیست! مشکل چرخه‌ایه که می‌گه👇 یک شوخی👈 تبدیلش می‌کنیم به کلیشه👈بارها تکرارش می‌کنیم 👈عادی می‌شه 👈 حالا ساخت کلیشه بعدی... و بعد دوباره این سوال پیش میاد: 👇 چرا هنوز مردم این کلیشه‌ها رو باور دارن؟ خب... شاید چون هنوز داریم بهشون می‌خندیم!

اگه هنوز بعد از همه‌ی اینا می‌گی «بابا میمه چرا به خودت می‌گیری؟» پس بذار یه سؤال ازت بپرسم! چرا وقتی نوبت به انتقاد از این شوخی‌ها می‌رسه، ناگهان «شوخی» تبدیل می‌شه به سپر دفاعی؟ آره میمه، ولی میم هم از خلا به وجود نمیاد! وقتی هزار بار می‌شنوی «دخترا فلانن» یا «پسرا اونجورین»، و هر بار هم باهاش می‌خندی، داری به یه کلیشه اجازه می‌دی بیشتر و بیشتر جا بیفته! اعتراض کردن به این موضوع «حساس بودن» نیست. اینکه دیگه حاضر نیستیم هر توهینی رو فقط چون آخرش 😂 گذاشته شده، شوخی حساب کنیم، اسمش سخت‌گیری نیست! اسمش اینه که بالاخره داریم درباره‌ی چیزی که عادی شده سؤال می‌پرسیم... پس اگه از اعتراض به یک میم ناراحت شدی، قبل از اینکه بگی «جنبه داشته باش!» یه لحظه به خود اون شوخی نگاه کن. شاید مشکل از این نیست که ما زیادی جدی گرفتیم، شاید تو زیادی به این کلیشه‌ها عادت کردی!